Саясаттанудың негізгі парадигмаларын салыстырмалы талдау

                 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМІ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ

                                                         МИНИСТРЛІГІ

                                Әл-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ

                                                         УНИВЕРСИТЕТІ

[pic 1]

        БӨЖ

Тақырыбы: Саясаттанудың негізгі парадигмаларын салыстырмалы талдау

                                                                 Орындаған: Шалғынбай Ерасыл

                                               Тексерген: Мұсатаев Сейілбек Шаяхметұлы

                                                          Алматы 2026 ж

Жоспар

1. Кіріспе

     I бөлім. Саясаттану

    II бөлім. Парадигма

2. Негізгі бөлім

    III бөлім. Марксизм

    IV бөлім. Институтционализм

    V бөлім. Құрылымдық-функционалдық парадигма

    VI бөлім. Бихевиоризм

3. Қорытынды

4. Қолданылған әдебиеттер

Кіріспе

     Саясаттану (грек, politike - мемлекетті басқару өнері, logos — сөз, түсінік, ілім) - саясат, саяси үрдіс, саяси билік туралы ғылым. XX ғасырдың 50 жылдары саясаттану дербес ғылым саласы және оқу пәні ретінде қалыптасты. 1948 жылы ЮНЕСКО бастауымен Саяси ғылымның халықаралық бірлестігі құрылды. Саяси ғылымның зерттеу объектілері: саяси теория; саяси институттар; саяси партиялар, топтар, қоғамдық пікір; халықаралық қатынастар.

    Саясаттану екі сипатта қарастырылады: ғылым және оқу пәні ретінде. Саясаттану ғылым ретінде қоғамның саяси саласын, саяси ойдың пайда болуы мен дамуын, саяси жүйе, саяси қатынастар мен үрдістер, саяси сана мен саяси мәдениет, халықаралық саяси үрдісті зерттейді. Саясатты ғылыми тұрғыдан зерттеген жағдайда әр ғалымның өзі ұстанатын немесе ұсынған парадигмасы болады.

    Парадигма (гректің paradeiqma-теория,үлгі) - зерттелетін мәселені шешу үшін үлгі ретінде алынған теория. Саясаттануда парадигма деп саяси өмірді бейнелеуде білімді ұйымдастырудың қисынын білдіретін, әлеуметтік құбылыстардың бір тобын теориялық пайымдау үлгісі деп мойындаған негізгі тұғырнама желісін айтады. Парадигма жасау арқылы зерттеушіде белгілі бір саяси құбылысты зерделеудің негізгі өлшемі, қалпы қалыптасады. Соған орай ол деректі жинап, талайды түсіндіреді, мағлұматтарды жинақтайды, жүйелейді. Парадигма ұғымын XX ғасырдың 20 жылдарында ғылыми әдебиетке алғаш енгізген америка философы және қоғам тарихын зерттеушісі -Г.Кун  (Political science-Wikipedia;The main paradigms of political science-Ulagat.com)

Марксистік

     Кейбір саясаттанушылар 19 ғасырдың ортасындағы марксистік теория классикалық және қазіргі саяси көзқарастар арасындағы байланысты қамтамасыз етті деп есептейді. Марксизмнің негізгі идеялары: Саясат экономика мен адамдардың материалдық мүдделерімен анықталады; Саясат - мүдделері қарама-қарсы таптардың күресі; Ұйымдасқан зорлық-зомбылық пен таптық үстемдік - саясат пен биліктің негізі. Фридрих Энгельс 1890 жылдардағы хаттарында экономикалық факторлармен қатар саясаттың белсенді рөлін көрсете отырып, «саяси қондырманың» маңыздылығын атап көрсетті. Марксизм саясаттың қозғаушы күштерін түсінуге көмектескенімен, ол саяси белсенділіктің нәзік себептерің қарастырмадв әлеуметтік-психологиялық және мәдени факторлар сияқты. Уақыт өте келе адамдар экономикалық мүдделерге назар аудармай, рухани және мәдени құндылықтар сияқты материалдық емес нәрселерге көбірек көңіл бөлді. Марксистік теорияны сынаушылар экономикалық қатынастар саясатқа әсер ететінімен келіседі, бірақ оладың айтуынша саясат тек экономикалық процестер ғана деп санауға болмайды; оның өзіне ғана тән қасиеттері мен заңдылықтары бар.