Антибиотиктер: дәрі неге кейде әсер етпей қалады
Автор: muratqyzymadina • Октябрь 5, 2026 • Контрольная работа • 906 Слов (4 Страниц) • 5 Просмотры
5-ПРАКТИКАЛЫҚ ЖҰМЫС
PISA үлгісіндегі ғылыми сауаттылық тапсырмасын құрастыру
Тақырып: «Антибиотиктер: дәрі неге кейде әсер етпей қалады?»
Параметр | Сипаттама |
Тақырып | Антибиотиктер: дәрі неге кейде әсер етпей қалады? |
Мақсатты топ | 15 жастағы оқушылар (9-сынып), PISA-ның нысаналы жас тобы |
Контекст | Жеке және жаһандық (денсаулық, антибиотиктерге төзімділік мәселесі) |
Пән аралық байланыс | Биология (эволюция, микроорганизмдер), химия, денсаулық сақтау |
Сұрақ түрлері | Күрделі көп таңдаулы; қысқа жауапты; ашық жауапты |
Ең жоғары балл | 6 балл (әр сұрақ – 2 балл) |
1. Стимул мәтін
Антибиотиктер: дәрі неге кейде әсер етпей қалады? Антибиотиктер – бактериялардан туындайтын ауруларды емдейтін дәрілер. Дегенмен әлемнің көптеген елінде дәрігерлер белгілі бір антибиотиктердің бұрынғыдай көмектеспей қалғанын байқауда. Мұны антибиотиктерге төзімділік деп атайды. Мектеп зертханасында оқушы Аружан мұны тексеруді шешті. Ол екі бактерия үлгісін алды: 1-үлгі – антибиотик қабылдамаған адамнан, 2-үлгі – бір апта бойы антибиотик қабылдаған науқастан. Әр үлгіні қоректік орталы бірдей табақшаға біркелкі жағып, үстіне антибиотиктің белгілі мөлшері сіңірілген қағаз дискілерді қойды: А, В және С антибиотиктері, сондай-ақ бақылау ретінде таза суға малынған диск. Бір тәуліктен кейін диск айналасындағы бактериялар өспеген мөлдір аймақтың диаметрін өлшеді. Аймақ неғұрлым үлкен болса, бактериялар антибиотикке соғұрлым сезімтал. Аймақ болмаса (0 мм), бактериялар антибиотикке төзімді. |
Кесте. Бактериялардың өспеу аймағының диаметрі (мм, үш табақшаның орташа мәні)
Су (бақылау) | А антибиотигі | В антибиотигі | С антибиотигі | |
1-үлгі (антибиотик қабылдамаған адам) | 0 | 22 | 18 | 25 |
2-үлгі (бір апта антибиотик қабылдаған науқас) | 0 | 8 | 17 | 0 |
Дәрігер Аружанның нәтижелерін көріп: «Бұдан С антибиотигі ең тиімді екені көрінеді. Оны барлық науқасқа тағайындай беруге болады», – деді.
2. Сұрақтар, дұрыс жауаптар және рубрикалар
1-сұрақ. Құбылыстарды ғылыми түсіндіру
Түрі: күрделі көп таңдаулы (Иә/Жоқ) Білім түрі: мазмұндық Деңгей: орташа Ең жоғары балл: 2
2-үлгіде А антибиотигінің әсері әлсіреп, С антибиотигінің әсері мүлде болмады. Бұл құбылысты ғылыми тұрғыдан қалай түсіндіруге болады? Әр тұжырымның дұрыс немесе бұрыс екенін белгілеңіз.
Тұжырым | Иә (дұрыс) | Жоқ (бұрыс) |
Бактериялар популяциясында антибиотикке аз сезімтал бактериялар кездейсоқ пайда болуы мүмкін. | ☐ | ☐ |
Антибиотик әсер еткенде бактериялар қажеттілігіне қарай әдейі төзімді болып өзгереді. | ☐ | ☐ |
Антибиотик сезімтал бактерияларды жойған соң, төзімділері көбейіп, популяциядағы үлесі артады. | ☐ | ☐ |
Дұрыс жауап: Иә – Жоқ – Иә
Түсініктеме: төзімділікті беретін өзгерістер (мутациялар) антибиотиктен тәуелсіз, кездейсоқ пайда болады. Антибиотик оларды тудырмайды, тек сезімтал бактерияларды жойып, төзімділерінің тірі қалып көбеюіне жағдай жасайды (табиғи сұрыпталу).
...