Философия тарихындағы ғылымдардың жіктелуі

ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ИНЖЕНЕРЛІК ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ

[pic 1]

СӨЖ

Философия тарихындағы ғылымдардың жіктелуі

Топ: ПИ – 23 – 1.5к

Орындаған: Слямбек Ертіс

Қабылдаған: Олжашов А.

АЛМАТЫ 2025

Жоспар

1. Кіріспе

2. Ежелгі дәуірдегі ғылымдардың жіктелуі

3. Орта ғасыр дәуіріндегі жіктеу

4. Қайта өрлеу және жаңа дәуірдегі жіктелу

5. XIX–XX ғасырлардағы ғылымдардың философиялық жіктелуі

6. Қазіргі заманғы ғылымдардың жүйесі мен интеграциясы

7. Қорытынды

8. Пайдаланылған әдебиеттер

Кіріспе

Философия мен ғылым – адамзат өркениетінің ең терең әрі маңызды рухани жетістіктерінің бірі. Олар адам ой-санасының дамуы мен дүниетанымының қалыптасуында ерекше рөл атқарады. Философия – бүкіл білімнің іргетасы, себебі ол әлемнің жалпы заңдылықтарын, адам болмысының мәнін және таным процесінің негізін түсіндіруге бағытталған. Ал ғылым – осы философиялық ізденістерден туындаған нақты және тәжірибелік білім саласы. Екеуінің түпкі мақсаты ортақ: ақиқатты тану, табиғат пен қоғам құбылыстарын түсіну және адам мен әлемнің өзара байланысын айқындау. Философия ғылымның дүниетанымдық және әдіснамалық негізін қалайды. Ол ғылыми ізденістің бағытын анықтап, оның теориялық қағидаларын түсіндіреді. Мысалы, антикалық дәуірдегі философтар табиғат, материя және қозғалыс ұғымдарын түсіндіру арқылы кейінгі ғылыми ойлаудың негізін салды. Ал ғылым өз кезегінде философиялық идеяларды нақты деректер мен тәжірибе арқылы дәлелдеп, оларды шынайы білімге айналдырады. Осылайша философия мен ғылым өзара толықтырып, бір-бірін дамытады. Ғылымдардың жіктелуі – адамзат білімінің жүйелі түрде құрылымдану процесі. Бұл құбылыс әр дәуірде әртүрлі түсіндірілгенімен, оның негізгі мақсаты – білім салаларының арасындағы байланыс пен айырмашылықты анықтау. Ғылымдарды жүйелеу арқылы адам табиғат, қоғам және ойлау әлемін тереңірек түсіне бастады. Мысалы, Аристотель алғаш рет ғылымдарды теориялық, практикалық және шығармашылық бағыттарға бөлсе, кейінгі дәуірлерде бұл жіктелу жаңа мазмұнмен толықты. Ғылымдардың жіктелуінің маңызы тек теориялық тұрғыда ғана емес, практикалық тұрғыдан да зор. Ол арқылы адамзат білімінің дамуы тиімді ұйымдастырылып, әр ғылым саласының міндеті мен қолдану аясы айқындалады. Сонымен қатар, ғылымдардың философиялық тұрғыда топтастырылуы қоғамдағы дүниетанымның, мәдениеттің және өркениеттің даму деңгейін бейнелейді. Қазіргі заманда ғылымдар арасындағы байланыс бұрынғыдан да күшейіп, интеграциялық процестер артуда. Ақпараттық технологиялар, биотехнология, экология, әлеуметтік және гуманитарлық ғылымдар өзара тоғысып, жаңа ғылыми бағыттар қалыптасуда.

Ежелгі дәуірдегі ғылымдардың жіктелуі

Ежелгі дәуір – философия мен ғылымның біртұтас болған кезеңі. Бұл уақытта адамдар табиғат пен қоршаған ортаны түсіндіруге, әлемнің мәнін ашуға тырысты. Сол себепті философия ғылымдардың анасы ретінде қарастырылды, өйткені барлық білім салалары алғашында философиялық ойлаудан бастау алды.

Ежелгі Греция ғылымдардың жүйеленуінің алғашқы орталығы болды. Сол дәуірдің ұлы ойшылдары – Пифагор, Платон, Аристотель және Гераклит дүниенің құрылысын, қозғалысын, адамның орнын философиялық тұрғыда түсіндірді. Ғылымдар арасындағы айырмашылықтар солардың еңбектері арқылы айқындала бастады.

Аристотель ғылымдарды алғаш рет жүйелі түрде жіктеген философ болып саналады. Ол білімді үш негізгі түрге бөлді: теориялық, практикалық және поэтикалық.

• Теориялық ғылымдар – ақиқатты тануға бағытталған білімдер (физика, математика, метафизика). Бұл ғылымдар табиғаттың және болмыстың жалпы заңдарын зерттейді.
• Практикалық ғылымдар – адамның іс-әрекеті мен мінез-құлқын, қоғамдағы өмірін зерттейтін салалар (этика, саясат, экономика). Олардың мақсаты – дұрыс өмір сүру мен әділетті қоғам құру жолдарын табу.
• Поэтикалық ғылымдар – шығармашылық пен өнерге қатысты білім салалары (поэзия, риторика, қолөнер). Бұл ғылымдар адамның эстетикалық және көркемдік қабілеттерін дамытады.

Платонның көзқарасы бойынша, шынайы білім – мәңгілік идеялар дүниесін тану. Ол математиканы ең жоғары таным саласы деп санады, себебі ол сезімнен тыс ақыл-ой арқылы ғана ұғынылады. Ал стоиктер табиғатты зерттеуді басты мақсат деп білді, өйткені адам табиғаттың ажырамас бөлігі.

Ежелгі дәуірдегі натурфилософия (табиғат философиясы) ғылымдардың қалыптасуындағы алғашқы саты болды. Ол табиғи құбылыстарды мифологиялық түсіндіруден арылтып, оларға рационалды және логикалық түсінік беруге тырысты. Мысалы, Фалес барлық нәрсенің негізі – су деп есептесе, Анаксимен ауа, Гераклит от деп таныды. Бұл ойлар кейінгі жаратылыстану ғылымдарының бастамасына айналды.