Вирустардың репродукциясы

1. Вирустардың репродукциясы

Вирустардың репродукциясы (вирустардың өмірлік циклі) - вирусқа жасуша ішінде көбею процесі. Вирустардың өмірлік циклі олардың мақсатты жасуша мембранасына адсорбциясынан басталып, жасушадан жаңа синтезделген вириондардың шығуымен аяқталады. Циклге мынадай кезеңдер кіреді: адсорбция, вирустың жасушаға енуі, жалаңдану, жасуша ішінде көбеюі (транскрипция, трансляция, репликация, вирус бөлшектерін жинау), вирустың жасушадан шығуы.

ВИРУСТАРДЫҢ ӨМІР ЦИКЛІНІҢ НЕГІЗГІ КЕЗЕҢДЕРІ

Адсорбция. Вирустың жасуша мембранасына адсорбциялануы оның патогендік қасиеттерін жүзеге асырудағы іске қосу сәті болып табылады. Әрбір вирус түрінің жасуша мембранасында вирус ақуыздарының антирецепторларымен байланысатын арнайы рецепторлары бар. Вирустық ақуыздардың жасушалық рецепторларды тануы жоғары спецификалық процесс болып табылады. Вирустар жасушаның өмір сүруі үшін қажетті заттар: қоректік заттар, гормондар, өсу факторлары және т.б. өтуіне арналған рецепторларды қолданылады. Рецепторлар әртүрлі химиялық табиғатқа ие болуы мүмкін және ақуыздар, ақуыздардың көмірсу компоненттері мен липидтер, липидтер ретінде көрініс табуы мүмкін. Арнайы рецепторлар тек вирустық бөлшекті жасуша бетіне тіркеуде ғана емес, сонымен қатар цитоплазма мен ядроның белгілі бір учаскелеріне вирус жеткізу мен жасуша ішіндегі тасымалдауды анықтайды. Жасушалар мен вирустарда сәйкес рецепторлардың болуы органотроптықтың негізінде жатыр.

Вирустың жасушаға енуі. Вирустың жасушаға енуі суперкапсидтік және капсидтік ақуыздардың бір уақытта бұзылуымен және геномдық нуклеин қышқылының босатылуымен байланысты. Вирустың жасушаға енуінің екі механизмі белгілі. Біріншісінің негізінде вирустың суперкапсидінің жасуша мембранасына бірігуі жатыр. Осы арқылы нуклеокапсид цитоплазмаға босап, вирус геномының қасиеттерін жүзеге асыруға мүмкіндік алады. Мембраналардың бірігуін мембраналық гликопротеиндер шақыра алады. Басқа механизм рецепторлық эндоцитоз деп аталады. Рецепторлық эндоцитоз арқылы вирустар эндосомдық везикулаларға (эндосомаларға) түседі. Сол уақытта вирустың нуклеин қышқылы екі мембранамен - вирус және эндосом мембранасымен - әлі де цитоплазмадан бөлінген күйде болады. Эндосома лизосомамен бірігеді. Вирус суперкапсидтік ақуыздардың ерекше қасиеттерінің арқасында суперкапсидтің липидті қабаттары мен лизосома мембранасының бірігуі жүзеге асады, және вирус нуклеин қышқылы жасуша цитоплазмасына шығады.