Комплексна даследаваць працэс узнікнення, развіцця і гістарычную ролю дзяржаў-княстваў на беларускіх землях у перыяд феадальнай раздробл

Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь

Установа адукацыі « Беларускi дзяржаўны ўнiверсiтэт iнфaрматыкi

i pадыёэлектронiкi»

Факультэт інфармацыйных тэхналогій і кіравання

Кафедра гуманiтарных дысцiплiн

Індывідуальная практычная работа

па вучэбнай дысцыпліне«ГІСТОРЫЯ БЕЛАРУСКАЙ ДЗЯРЖАЎНАСЦІ»

Варыянт № 8

Выканаў: Шандзяла У.В.

студэнт групы 222441

(залiковая кнiжка № 022488)

Мiнск, 2025

УВОДЗІНЫ

Актуальнасць тэмы даследавання абумоўлена неабходнасцю пераасэнсавання ролі перыяду феадальнай раздробленасці ў гісторыі беларускай дзяржаўнасці. У сучаснай гістарыяграфіі існуе тэндэнцыя да адыходу ад традыцыйнай, успадкаванай ад савецкай навукі, канцэпцыі, якая разглядае гэты этап пераважна як час заняпаду і рэгрэсіі. Вывучэнне дзяржаў-княстваў на беларускіх землях дазваляе не толькі ўбачыць глыбокія карані беларускай дзяржаўнасці, але і зразумець лагіку фарміравання рэгіянальных палітычных традыцый, спецыфікі сацыяльна-эканамічных адносін і культурнай самабытнасці. У кантэксце сучасных пошукаў нацыянальнай ідэнтычнасці здабыткі гэтага перыяду, якія доўгі час зацяняліся вобразам «адзінай Кіеўскай Русі», набываюць асаблівую значнасць.

Мэта працы: комплексна даследаваць працэс узнікнення, развіцця і гістарычную ролю дзяржаў-княстваў на беларускіх землях у перыяд феадальнай раздробленасці.

Задачы працы:

1. Вызначыць і прааналізаваць сацыяльна-эканамічныя і палітычныя прычыны феадальнай раздробленасці.
2. Ахарактарызаваць асноўныя дзяржавы-княствы (Полацкае, Тураў-Пінскае, Смаленскае), вылучыўшы іх палітычныя, эканамічныя і дынастычныя асаблівасці.
3. Ацаніць узровень развіцця культуры, рэлігіі і грамадскіх адносін у перыяд раздробленасці.
4. Прааналізаваць наступствы гэтага перыяду для далейшага развіцця беларускай дзяржаўнасці, у тым ліку ў складзе Вялікага Княства Літоўскага.

Ключавыя паняцці:

• Феадальная раздробленасць – гістарычны перыяд, які характарызуецца дэцэнтралізацыяй дзяржавы, фарміраваннем невялікіх, адносна самастойных дзяржаўных утварэнняў на аснове натуральнай гаспадаркі і роста вотчыннага землеўладання.
• Дзяржавы-княствы (удзелы) – самастойныя феадальныя ўладанні на чале з князем, якія валодалі ўласным апаратам кіравання, войскам, сістэмай збораў падаткаў і знешнепалітычнымі сувязямі.
• Удзельны князь – кіраўнік асобнага княства, які знаходзіўся ў васальнай залежнасці ад вялікага князя, але валодаў значнай самастойнасцю ў межах сваіх уладанняў.
• «Святая Русь» – рэлігійна-культурная канцэпцыя, якая абапіралася на агульнасць праваслаўнай веры, царкоўнай арганізацыі і пісьменнасці, што служыла адной з нямногіх аб'ядноўваючых асноў для зямель былой Кіеўскай Русі ў перыяд палітычнай раздробленасці.

Гіпотэза: Нягледзячы на палітычную раздробленасць, перыяд існавання дзяржаў-княстваў на беларускіх землях не быў часам заняпаду, а стаў этапам фарміравання самабытных палітычных цэнтраў, якія заклалі асновы для далейшага развіцця беларускай дзяржаўнасці.

1: Прычыны і сутнасць феадальнай раздробленасці на беларускіх землях

   1.1. Сацыяльна-эканамічныя прычыны: рост вотчыннага землеўладання, натуральная гаспадарка, развіццё гарадоў як палітычных і гаспадарчых цэнтраў

Сацыяльна-эканамічныя працэсы, што разгортваліся на беларускіх землях у XI-XII стст., стварылі тую грунтоўную аснову, якая непазбежна вяла да палітычнай раздробленасці. Асноўнымі з іх былі: ўмацаванне вотчыннай уласнасці, пануючая роля натуральнай гаспадаркі і ўзрастанне эканамічнай і палітычнай магутнасці гарадоў.

1. Рост вотчыннага землеўладання. Вотчына (сядзіба) — гэта спадчыннае зямельнае ўладанне, якое належыць феадалу (князю, баярыну) на правах поўнай уласнасці. Спачатку князі ўзнагароджвалі баяраў зямлёй за ваенную службу, але з часам гэтыя надзелы станавіліся спадчыннымі. Чым больш баярын меў зямлі і залежных сялян, тым большымі эканамічнымі і ваеннымі рэсурсамі ён валодаў.