Ежелгі әскери арбалар

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ

ҒЫЛЫМ ЖӘНЕ ЖОҒАРЫ БІЛІМ МИНИСТРЛІГІ

ӨСКЕМЕН ЭКОНОМИКА ЖӘНЕ ТЕХНИКА КОЛЕДЖ

[pic 1]

«25Тм 11К»

«Қазақстан тарихы» пәні

Реферат

Тақырыбы: Ежелгі әскери арбалар

                                                         Орындаған: Қалымбек.Е

                                                          Тексерген: Бакешова А.Қ

Алматы, 2025 ж

МАЗМҰНЫ

Кіріспе

Негізгі бөлім

1. Қытай соғыс арбалары
2. Асириялық соғыс арбалары

Қортынды

Пайдаланылған әдйбеттер

Кіріспе.

Ежелгі дүниенің әскери тарихында соғыс арбалары ерекше орын алады. Дөңгелекті көлік құралдарының пайда болуы мен олардың әскери мақсатта қолданылуы адамзат өркениетінің әлеуметтік, саяси және әскери дамуына тікелей әсер етті. Соғыс арбалары алғаш рет б.з.д. IV мыңжылдықтың соңында Оңтүстік Месопотамия аумағында пайда болып, кейіннен Таяу Шығыс, Египет, Ассирия, Қытай және басқа да ірі өркениеттердің әскери жүйесінің негізгі элементіне айналды. Бұл әскери техника түрі мемлекеттердің аумақтық кеңеюіне, саяси үстемдік орнатуына және қорғаныс қабілетін арттыруына мүмкіндік берді.

Соғыс арбалары тек соғыс құралы ғана емес, сонымен қатар билік пен мәртебенің символы қызметін атқарды. Египет пен Ассирияда арбалар элиталық әскердің негізгі тірегі болып, патшалық идеология мен әскери күштің көрінісіне айналды. Қытайда соғыс арбалары жаяу әскермен тығыз байланыста қолданылып, ерте кезеңдегі әскери тактиканың дамуына ықпал етті. Ал Ассирияда соғыс арбалары ауыр сауытпен жабдықталып, жоғары ұйымдасқан армия құрылымының ажырамас бөлігі болды.

Соғыс арбаларының конструкциясы мен тактикалық қолданылуы уақыт өте келе өзгеріп, әскери қажеттіліктер мен жер бедерінің ерекшеліктеріне бейімделді. Алғашында жеңіл әрі жылдам соққы беруге арналған арбалар кейінірек ауыр сауытты, көп экипажды және көп ат жегілген күрделі әскери құралдарға айналды. Дегенмен, жаяу әскер мен атты әскердің дамуына байланысты соғыс арбалары біртіндеп маңызын жоғалтып, көмекші немесе салтанаттық қызмет атқаруға көшті.

Осы рефераттың мақсаты — ежелгі өркениеттердегі соғыс арбаларының пайда болуы, дамуы, әскери тактикадағы рөлі мен тарихи маңызын жан-жақты қарастыру. Зерттеу барысында Месопотамия, Египет, Ассирия және Қытай материалдары негізінде соғыс арбаларының әскери жүйедегі орны, олардың артықшылықтары мен кемшіліктері, сондай-ақ не себепті тарихи сахнадан кеткені талданады.

Негізгі бөлім.

1. Қытай соғыс арбалары.

Ежелгі Қытайда соғыс арбалары б.з.д. шамамен 1200 жылдан бастап (Шан әулеті кезеңінде) шабуыл жасауға, қарсыласты қуып жетуге, сондай-ақ жылжымалы басқару пункті ретінде пайдаланылды. Арбалар Қытайдың кең ашық кеңістіктерінде — жазықтар мен егістік алқаптарда — аса қуатты қару бола алды. Сонымен қатар, олар қанжарлар мен балталармен қаруланған жаяу әскерге жоғары мобильділік берді (яғни, ерте кезеңдегі брондалған жаяу әскер тасымалдаушысының бір түрі). Арбаларды қолдану қытайлықтардың соғыстардағы жетістігін түсіндіретін факторлардың бірі ретінде қарастырылады. Ежелгі Қытайдағы соғыстар негізінен әулеттер арасындағы бірігу, кеңею және қорғаныс мақсатындағы қақтығыстар болды.

Қытай деректері соғыс арбасының пайда болуын Ся әулетімен және оның уәзірі Си Чжун есімімен байланыстырады, бұл б.з.д. XXI ғасырдағы Гань шайқасына қатысты деректерде аталады. Алайда бұл кезең туралы мәліметтер өте аз. Археологиялық тұрғыдан белгілі ең ерте айғақ — 1930-жылдары табылған, б.з.д. XII ғасырға (кейінгі Шан әулеті кезеңіне) жататын арбалы жерлеу орны. Сондай-ақ осы кезеңге тән замандас жазбалар да бар, оларда екі доңғалақты, аттар жегілетін бір ғана діңгегі бар, арбаға ұқсас көлік түрлері бейнеленген.