Англияның отарлық империясының қалыптасуы

Англияның отарлық империясының қалыптасуы XV ғасырдың аяғында басталған Ұлы географиялық ашылулармен байланысты болды. Америка мен Үндістанға теңіз жолдарының ашылуы Еуропа мемлекеттерінің Еуропадан тыс аумақтарды отарлауына жол ашты. XVI–XVII ғасырларда еуропалық мемлекеттер Африка жағалауларында, Антиль аралдарында, Солтүстік және Орталық Америкада, сондай-ақ Азияның оңтүстігі мен аралдарында отарлық иеліктер құра бастады. Отарларға ие болу жаңа нарықтарға, сауда жолдарына және саяси ықпалға қол жеткізудің маңызды құралына айналды.

Англия Голландиямен қатар отарлық экспансияға XVII ғасырда белсенді кірісті. XVII ғасырдың 40-жылдарындағы буржуазиялық революция Англияны отарлық, сауда және теңіз иеліктері үшін күреске алып келді. Англия бастапқы кезде Португалия мен Испанияның отарлық үстемдігіне, сондай-ақ өзінің негізгі сауда қарсыластарының бірі болған Голландияға қарсы күресті. Бұл кезеңде ағылшын қарақшылары да маңызды рөл атқарды: олар үкімет тарапынан қолдау алып, Испания мен басқа мемлекеттердің кемелеріне шабуыл жасау арқылы Англияның теңіздегі ықпалының күшеюіне ықпал етті.

Англияның отарлық империясының қалыптасуындағы маңызды қадамдардың бірі 1600 жылы Ост-Үнді компаниясының құрылуы болды. 1609 жылдан бастап компания король жарлығы бойынша Үнді және Тынық мұхиттарында сауда жүргізудің монополиялық құқығына ие болды. Бастапқыда ағылшындар мен голландтар Португалияның Шығыстағы үстемдігіне қарсы бірлесіп күресті. XVI ғасырдың соңында ағылшындардың Африкаға енуі басталып, Гамбияда құл саудасымен байланысты алғашқы факториялар құрылды. 1609 жылы Англия Бермуд аралдарын иемденді, ал XVII ғасырдың бірінші жартысында Кариб бассейніндегі аралдар мен Орталық Америкадағы бірқатар аумақтарды жаулап алды. Осылайша Англия испандық Америкаға баратын теңіз жолдарындағы маңызды стратегиялық аумақтарды бақылауға алды.

Англияның отарлық және сауда үстемдігін күшейтудегі келесі маңызды қадамы Голландиямен күрес болды. 1651 жылы Оливер Кромвельдің Навигациялық актісі голландтардың Англиямен сауда жасау мүмкіндіктерін шектеді. Осыдан кейін ағылшын-голланд соғыстары басталып, Англия біртіндеп теңіздегі және саудадағы басымдығын күшейтті. 1665–1667 жылдардағы соғыс барысында ағылшындар Солтүстік Америкадағы голландтардың маңызды бекіністерін және Жаңа Амстердамды жаулап алды.

XVII ғасырдың аяғынан бастап Англияның басты отарлық қарсыласы Франция болды. Екі мемлекет жаңа нарықтар мен отарлық аумақтар үшін күресті. Олардың мүдделері Вест-Үндіде, Солтүстік Америкада, Үндістанда және Осман империясының Левант аймағында қақтығысты. Англияға Ямайка мен Барбадос сияқты аралдар