Жемшөпті престеуді механикаландыру

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҚ МИНИСТРЛІГІ

С.СЕЙФУЛЛИН АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ АГРОТЕХНИКАЛЫҚ

ЗЕРТТЕУ УНИВЕРСИТЕТІ

Кафедра «Технологиялық машиналар және жабдықтар»

Мал шаруашылығын механикаландыру

Тақырыбы: Жемшөпті престеуді механикаландыру

                   Орындаған: Ізбасқан Нұртай        

24-05 тобы

Қабылдаған: Каиржанова Ж.C

Астана 2026

1. Азықты басу процесінің мәні, негізгі түсініктері, тығыздау әдістері, машиналар мен жабдықтар

Азықты басу немесе тығыздау – мал шаруашылығында жемшөптің (шөп ұны, сабан, пішен, құрама жем және кебек) физикалық-механикалық қасиеттерін жақсарту мақсатында сыртқы механикалық күшпен оның көлемін кішірейтіп, белгілі бір геометриялық пішін беру процесі. Бұл технологияның негізгі мәні жемді сақтау, тасымалдау және малға үлестіру кезіндегі ысырапты азайтуға, қоректік заттарды ұзақ мерзім бойы сапалы күйінде сақтауға негізделген. Басу барысында өнімнің сусымалылығы жойылып, көлемдік тығыздығы бірнеше есе артады. Бұл бағыттағы басты түсініктерге түйіршіктеу, брикеттеу, тығыздық дәрежесі, сығылу коэффициенті және өнімнің беріктігі жатады. Түйіршіктеу (гранулдау) көбінесе құрама жемдер мен шөп ұнына қолданылады және диаметрі 3-12 миллиметрлік тығыз цилиндр пішінді жем түрін алуды көздейді. Ал брикеттеу ірі сабақты жемшөпті (пішен, сабан, қамыс) көлемі үлкенірек плитка немесе цилиндр ретінде қысып тығыздау әдісі саналады.

Тығыздау әдістері шикізатты өңдеу ерекшелігіне қарай құрғақ (суықтай) және гидротермиялық (ылғалды-термиялық) болып бөлінеді. Құрғақ әдісте масса алдын ала ылғалдандырылмай, табиғи ылғалдылығында жоғары қысыммен басылады. Ылғалды әдіс кезінде жем алдымен ыстық бумен өңделіп, оның пластикалық қасиеті арттырылады, бұл энергия шығынын азайтып, өнім сапасын жоғарылатады. Машиналар мен жабдықтар қатарына жалпақ немесе сақиналы матрицалы пресс-грануляторлар, штемпельді поршеньді брикеттеуіштер, шнекті экструдерлер және вальцті тығыздағыштар кіреді. Олардың ішінде өндірісте ең кең таралғаны сақиналы матрицасы бар пресс-грануляторлар мен шнекті брикеттеу кешендері болып табылады.

1. Жемді тығыздау теориясының негіздері

Жемді тығыздау теориясы сыртқы механикалық қысым әсерінен бөлшектердің бір-біріне жақындауы, ауа кеңістігінің азаюы және бөлшекаралық берік байланыстың қалыптасу заңдылықтарын зерттейді. Бұл құбылыс үш негізгі сатыдан тұрады. Бірінші кезеңде жем массасына төмен қысым түскенде, бөлшектер бір-бірінің арасындағы бос кеңістіктерді толтырып, ауа сыртқа ығысады және тығыздық бастапқы көрсеткішке қарағанда едәуір ұлғаяды. Екінші кезеңде сыртқы жүктеме жоғарылаған сайын өсімдік бөлшектерінің серпімді және пластикалық деформациясы басталады. Мұнда бөлшектер қысылып, олардың жанасу ауданы еселеп кеңейеді, бірақ қысымды алып тастағанда белгілі бір дәрежеде бастапқы қалпына оралуға тырысатын ішкі серпімді кернеу сақталады. Үшінші кезеңде қысым шекті деңгейге жеткенде, бөлшектер ұсақталып, микроқұрылымдық деңгейде бір-біріне енеді. Нәтижесінде бөлшектер арасында молекулааралық тартылыс күштері белсенді түрде іске қосылады.